DOPİNGTE YENİ DALGA ''MELDONYUM''

Doping ve spor özellikle 1980’lerden itibaren birbirleriyle ilişkisi gün yüzüne çıkan iki olgu olarak dikkat çekmekte.
Bu süreç içerisinde kullanılan yöntemler ya da kullanılan ilaçların içeriği değişse de doping sporun içerisinde kalmaya ve sporun konuşulan bir parçası olmaya devam etti. Başta son dönemlerin en büyük ve en üzücü doping hikayelerinden biri olan Lance Armstrong olayı olmak üzere pek çok doping hikayesi gündemi sarstı.
Bu sürecin son halkası ise Maria Sharapova’nın meldonyum kullanması sebebiyle aldığı ceza oldu. Peki meldonyum nedir, sporculara nasıl etki eder, nasıl ortaya çıkmıştır?
Meldonyum yalnızca Letonya’da üretilen ve yaklaşık 40 yıllık bir geçmişi olan bir madde. Meldonyumu Baltıkların en büyük farmakoloji firması olan Grindeks üretiyor, meldonyum 1975 yılında Letonyalı İvars Kalvinş’in geliştirdiği bir ilaç.
İlacın ilk üretilmeye başlandığı dönemde adı Kvaterin’di yıllar içerisinde maddenin adı meldonyum olarak değişti. Peki meldonyum ne işi yarar ve hangi durumlarda kullanılır?
İlk olarak meldonyumun salt bir performans arttırıcı olmadığını belirtelim yani meldonyum salt olarak performansa etki eden bir ilaç değil. Meldonyum performansı arttırmaktan ziyade sporcunun performansını optimum olarak kullanmasını sağlıyor.
Bunu iki şekilde yapıyor. Bu durumu anlamlandırmak adına önce meldonyumun temel kullanım amacını da analiz etmek gerekiyor. Meldonyum kalp ve damar hastalıklarında kullanılan önemli bir ilaç. Kalp ve damar hastalarına en çok önerilen ilaçlardan biri olduğunu söyleyebiliriz.
Bununla birlikte özellikle Anjina Pektoris olarak bilinen en basit şekliyle kalp sıkışması ya da göğüs baskısı şeklinde adlandırabileceğimiz hastalığın tedavisinde vazgeçilmez bir unsur. Zaten sporcuların ve antrenörlerin meldonyumun cazibesini keşfetmesi de tam bu noktada ortaya çıkıyor.
Meldonyumun salt bir performans arttırıcı olmadığını söylemiştik. Peki meldonyum sporcu performanslarını nasıl etkiliyor ve onlara nasıl avantaj sağlıyor?
Meldonyum iki yolla sporcu performanslarına etki ediyor:
1)Kalbin enerjini kullanımını düşürüyor. Yani aynı enerji miktarıyla sporcuların performanslarının daha uzun süre devam ettirmelerini sağlıyor. Basit bir şekilde açıklamak gerekirse kalbin 5 birimlik bir enerji kullanımıyla sporcu 30 dakika hareket edecekse kalbin 5 birimlik bir enerji kullanımıyla sporcunun 50 dakika hareket etmesini sağlıyor. Yani bir anlamda sporcunun enerji kullanımı aynı kalırken süreç uzuyor. Bu da özellikle buz hokeyi,biatlon ve tenis gibi dayanıklılık sporlarında meldonyumun kullanılmasını beraberinde getiriyor zaten doping olarak nitelenmesinin temel sebeplerinden biri bu.
2)Meldonyumun sporculara yaptığı bir diğer etki ve sağladığı avantaj ise kalbin çalışma performansını(hacmini) arttırması. Bunu da basite indirgeyerek şu şekilde açıklamak mümkün. Kalbin performans alanını belli bir süre için geliştiriyor. Yani diyelim ki kalbiniz 10 birimle 50 birim arasında bir hareket alanına sahip ve siz de maksimum olarak kalbinizi 30 birimlik bir performansla kullanabiliyorsunuz. Meldonyum kalbinizin hareket alanını 10 birimle 70 birim arasına getiriyor ve kalbinizi optimum bir performansla kullanmanızı sağlıyor yani kalbinizi 30 birimlik bir performansla kullanırken kalbinizi 50 birimlik bir performansla kullanabiliyorsunuz.
Meldonyum özellikle buz hokeyinde uzun süredir kullanılan ve sporlar içerisinde en çok etki yaptığı spor dalı. Fakat 2015-2016 sezonu itibariyle meldonyum diğer sporlarda olduğu gibi buz hokeyinde de yasaklandı. Diğer kış sporlarında da(özellikle biatlon) meldonyum sıkça kullanılıyor fakat bu kullanım artık meldonyumun yasaklı maddeler listesine girmesiyle birlikte sezon içerisinde gerçekleşmiyor.
Sporcular artık meldonyumu sezon içerisinde kullanmaktan ziyade boş dönemlerinde yani sezon arası dönemde hazırlık kamplarında kullanıyorlar. Bu önemli bir soruyu daha gündeme getiriyor,meldonyum vücuttan ne kadar sürede atılabiliyor?
Meldonyum konusunda bu anlamda bir süre vermek pek kolay değil. Meldonyum tartışmalarının alevlenmeye başladığı günlerde meldonyumun vücuttan 2 ayda atılabildiği öne sürülmüştü fakat sonrasında bu durumun sporcuların bünyeleriyle alakalı olduğu ve bu sürenin farklılık gösterebileceği söylendi. Bu sebepten dolayı sporcular özellikle de olimpiyat senesinde meldonyum kullanımı konusunda risk almak istemiyorlar ancak üretildiği coğrafyada meldonyum kullanımının halen çok yaygın olduğunu belirtmekte fayda var.
Peki meldonyum nasıl alınır?
Meldonyum vücuda farklı şekillerde alınabiliyor. 250 ve 500 mglık tabletler halinde satılan meldonyumun en yaygın olarak kapsül halinde vücuda alınıyor nadir de olsa enjeksiyon yöntemiyle de vücuda alındığı bilinmekte ancak bu yöntem çok fazla tercih edilmiyor.
Meldonyumu bulan İvars Kalvinş yaşanan doping tartışmaları konusunda oldukça şaşkın olduğunu ve meldonyumun temel olarak vitaminlerle benzer bir şekilde çalıştığını belirtiyor.
Temel olarak glikozu harekete geçirip damarlardaki oksijen kullanımını azalttığını böylece kalbin daha rahat çalıştığını belirten Kalvinş bunun temelde vitaminlerle benzer işlevi yarattığını savunuyor.
Bu süreçte meldonyumun gündeme gelmesini siyasi konjoktürle bağdaştıran pek çok yoruma rastlamak mümkün. Rusya’nın son yıllarda örgütlü doping vakalarıyla gündeme gelmesiyle beraber oluşan bu şüphe ve tepki hali meldonyumu kadar sıçradı. Bunun en önemli sebebi Rusya’da sporcular bağlamında meldonyum kullanımının çok üst seviyede olması yatıyor.
Dayanıklılığa etki ettiği için kullanım yelpazesi de oldukça geniş. Buz hokeyi,biatlon,bisiklet,basketbol,atletizm ve daha pek çok spor dalında meldonyum kullanılıyor.
Sporcuların yorumlarına baktığımızdaysa önemli bir bölümü meldonyumun özellikle sezona hazırlık döneminde yapılan kamplarda onları rahatlattığını bir başka deyişle yorgunluğu hafiflettiğini söylüyor.
Ancak meldonyumun salt bir performans artışı sağlamadığı konusunda hemfikir. Bununla beraber meldonyumun herhangi bir etki yapmadığını ve bu anlamda bir işlevi olmadığını vurgulayan bazı sporculara da rastlamak mümkün.